Đứng trước ngưỡng cửa chính thức bước vào sân chơi “thị trường mới nổi”, mùa đại hội đồng cổ đông 2026 được kỳ vọng sẽ định hình tư duy quản trị mới. Quản trị công ty không chỉ là câu chuyện tuân thủ pháp lý mà là chiến lược bứt phá để kiến tạo niềm tin bền vững, giúp doanh nghiệp Việt Nam tự tin bước vào sân chơi toàn cầu.
Ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) phát biểu
Nền tảng pháp lý mới và cuộc chuyển dịch trọng tâm quản trị
Năm 2026 đánh dấu giai đoạn then chốt của thị trường chứng khoán Việt Nam với những mốc lịch sử quan trọng. Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), khẳng định thị trường đang tiến gần hơn với mốc nâng hạng lên thị trường mới nổi theo chuẩn MSCI. Trong bối cảnh đó, ông Dương nhấn mạnh: “Kinh nghiệm từ các thị trường trong khu vực cho thấy, khi dòng vốn quốc tế bắt đầu nhìn vào một thị trường mới nổi, điều họ quan sát không chỉ là các con số tài chính. Họ quan sát cách doanh nghiệp vận hành quản trị và đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) chính là nơi điều đó hiện ra rõ nhất”.
Ông Nguyễn Hoàng Dương cho rằng, tuân thủ là nền tảng không thể thiếu, nhưng những doanh nghiệp chỉ dừng lại ở đó sẽ khó tạo ra sự khác biệt trong mắt nhà đầu tư quốc tế, chỉ những doanh nghiệp tiên phong coi ĐHĐCĐ là cơ hội đối thoại thực chất mới có thể kiến tạo niềm tin và định hình mặt bằng quản trị mới.
Sự bứt phá này được củng cố bởi một khung pháp lý mới đầy chặt chẽ và tiệm cận thông lệ quốc tế. Ông Lê Trung Hải, Phó Ban Giám sát công ty đại chúng (UBCKNN), đã hệ thống hóa những thay đổi cốt lõi trong Luật Doanh nghiệp số 76/2025/QH và các Nghị định hướng dẫn. Điểm nhấn quan trọng là việc bổ sung khái niệm “Chủ sở hữu hưởng lợi” nhằm chuẩn hóa hồ sơ quản trị, giúp nhận diện cá nhân kiểm soát thực tế để tăng tính minh bạch của quản lý nội bộ. Đặc biệt, sự thay đổi mang tính bước ngoặt nằm ở việc cá nhân hóa trách nhiệm.
Ông Hải cho biết các quy định mới đã “chuyển trọng tâm trách nhiệm từ trách nhiệm tổ chức sang trách nhiệm cá nhân của người quản lý” khi nhấn mạnh tính chịu trách nhiệm cá nhân của người đại diện pháp luật khi gây ra thiệt hại. Những thay đổi này buộc Hội đồng quản trị (HĐQT) phải rà soát lại trách nhiệm, tăng cường kiểm soát rủi ro pháp lý cá nhân và giám sát cấu trúc sở hữu nhiều tầng một cách thực chất hơn.
Bên cạnh hành lang pháp lý, sự ra đời của Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty Việt Nam (VNCG Code) 2026 vào tháng 1/2026 là một dấu mốc đặc biệt. Được xây dựng trên nền tảng chuẩn mực OECD 2023, VNCG Code 2026 thúc đẩy sự chuyển dịch trọng tâm quản trị, từ việc “tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn” sang “phát triển bền vững và năng lực chống chịu”. Phát triển bền vững và quản trị ESG hiện đã trở thành một nguyên tắc mới, được tích hợp trực tiếp vào vai trò của HĐQT và khung quản trị rủi ro.
Theo ông Phan Lê Thành Long, Tổng Giám đốc Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD), chất lượng của doanh nghiệp niêm yết đóng vai trò then chốt trong lộ trình nâng hạng thị trường, nhất là khi FTSE Russell công bố kết quả đánh giá giữa kỳ vào tháng 3/2026. Trong cấu trúc quản trị mới, vai trò của các thành viên HĐQT độc lập được đề cao rõ rệt thông qua yêu cầu từng thành viên phải lập báo cáo đánh giá riêng thay vì một báo cáo chung. Điều này đảm bảo tính trách nhiệm và quyền lợi của cổ đông được bảo vệ thông qua sự giám sát chuyên môn hóa và độc lập.
Trong bối cảnh hành lang pháp lý đã được thiết lập, kỳ ĐHĐCĐ 2026 không còn đơn thuần là một thủ tục hành chính thường niên mà trở thành một diễn đàn đối thoại thực chất, nơi doanh nghiệp chứng minh danh tiếng với thị trường. Bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng Giám đốc PVI AM khẳng định, từ góc nhìn nhà đầu tư tổ chức, báo cáo tài chính chỉ cho thấy kết quả của quá khứ, nhưng chính cách thức ban lãnh đạo đối thoại tại đại hội sẽ thể hiện tư duy chiến lược và chất lượng quản trị của công ty trong tương lai. Theo bà Giao, nhà đầu tư hiện nay quan sát ĐHĐCĐ qua các khía cạnh chủ yếu: mức độ minh bạch thông tin trước đại hội; thực chất quyền tham gia và biểu quyết của cổ đông; chất lượng đối thoại của ban lãnh đạo; các cơ chế bảo vệ cổ đông thiểu số.
Để một kỳ đại hội đạt được chất lượng thực chất, vai trò của Chủ tịch HĐQT được ví như một “nhạc trưởng”. Ông Mai Thế Toàn, Chủ tịch HĐQT Tổng CTCP Khoan và dịch vụ khoan dầu khí (PV Drilling), nhận định: “Vai trò chủ tịch hội đồng quản trị phải là nhạc trưởng trong công tác chuẩn bị cũng như dẫn dắt chương trình nghị sự”. Ông Toàn nhấn mạnh, chủ tịch HĐQT phải là người định hướng được nội dung về chiến lược, quản trị rủi ro, khả năng chống chịu và định hướng phát triển thay vì chỉ điều hành thủ tục. Quan trọng hơn, việc thúc đẩy văn hóa đối thoại, thỏa mãn nhiều nhất các câu hỏi của cổ đông và không né tránh các vấn đề nhạy cảm chính là chìa khóa để xây dựng niềm tin dài hạn.
Dẫn minh chứng từ Tập đoàn PAN, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Tài chính, chia sẻ rằng niềm tin bền vững được tạo dựng bởi sự kết hợp giữa “minh bạch” trong giải trình chiến lược và “cam kết” cụ thể về các mục tiêu thực thi.
Sự bứt phá còn đòi hỏi doanh nghiệp thực hiện các thông lệ tốt vượt trên quy định của luật. Ông Phan Lê Thành Long chỉ ra rằng, VNCG Code 2026 khuyến khích doanh nghiệp công bố tài liệu họp trước 28 ngày (thay vì 21 ngày theo luật) để cổ đông có đủ thời gian nghiên cứu và phản hồi hiệu quả. Đồng thời, công nghệ đang làm thay đổi diện mạo đại hội thông qua phương thức họp kết hợp trực tiếp và trực tuyến (hybrid) và bỏ phiếu điện tử (e-voting).
Chia sẻ kinh nghiệm thực tế về việc sử dụng hệ thống e-voting, ông Nguyễn Anh Tuấn cho biết, hệ thống này cho phép các cổ đông, đặc biệt là các quỹ đầu tư nước ngoài ở các múi giờ khác nhau, có thể tham gia biểu quyết dựa trên tài liệu chi tiết mà không cần có mặt trực tiếp. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ tăng tỷ lệ tham gia mà còn đảm bảo quyền biểu quyết của cổ đông được thực thi chính xác. Tuy nhiên, ông Phan Lê Thành Long cũng lưu ý hiện nay chỉ có khoảng 11% doanh nghiệp áp dụng hình thức hybrid và chỉ 5% sử dụng bên thứ ba độc lập để giám sát kiểm phiếu.
Sự bứt phá trong quản trị thể hiện ở việc doanh nghiệp chủ động đưa các nội dung về ESG, kế hoạch kế nhiệm và chính sách thù lao chi tiết vào chương trình nghị sự. Đặc biệt, nghĩa vụ chi trả cổ tức sau khi được ĐHĐCĐ thông qua cũng đã được luật hóa rõ ràng hơn để bảo vệ quyền lợi cổ đông. Ông Nguyễn Tiến Dũng – Thành viên Hội đồng Thành viên kiêm Phó tổng Giám đốc, Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam (VNX) nhấn mạnh: “Nếu tuân thủ tạo nên hiệu quả vận hành, thì bứt phá trong quản trị sẽ tạo nên lợi thế cạnh tranh”. Một ĐHĐCĐ được tổ chức bài bản, minh bạch và thực chất không chỉ là một nghĩa vụ pháp lý, mà chính là bước khởi đầu cho hành trình phát triển bền vững, nâng tầm vị thế doanh nghiệp Việt Nam tương xứng với kỳ vọng của một thị trường mới nổi đang vươn mình ra biển lớn.
Ngọc Thương
